Mừng xuân-mừng Valentine!

Mừng xuân-mừng Valentine!

Mai vàng tô thắm sắc xuân

Valentine đến tình thân đượm nồng

Ngày xuân nâng chén rượu hồng

Chúc tình yêu sẽ đơm bông cuộc đời!

14/2/26 - 27 al Ất Tỵ

PQT

Chuyên đề “MIS và cuộc sống”

 

LỜI NÓI ĐẦU

Ngày nay, chúng ta đang sống trong thời đại thông tin, tri thức, nơi mà những tiến bộ về CNTT và kỹ thuật số ảnh hưởng to lớn đến mọi phương diện của cuộc sống, từ học tập, làm việc, kinh doanh, giải trí, mua sắm, ăn uống, khám chữa bệnh… Vì vậy, chúng ta thường nghe nhiều về chuyển đổi số, việc ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) trong nhiều lĩnh vực không còn xa lạ nữa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu hết giá trị và tầm quan trọng của các ứng dụng CNTT-KTS trong đời sống hiện đại.

Trước tiên, chúng ta cần phải hiểu về Hệ thống Thông tin Quản lý (HTTTQL) một thuật ngữ chỉ chung cho các loại hệ thống số mà chúng ta đang sử dụng ngày nay (như: email, web, TPS, DSS, KMS, ERP, CRM, thương mại điện tử, ngân hàng điện tử, chính phủ điện tử…), đồng thời cũng là tên gọi một ngành học liên quan đến việc ứng dụng CNTT-KTS trong công tác quản lý, nhằm cải thiện hiệu quả vận hành. Bằng việc khai thác sức mạnh của dữ liệu, công nghệ mới, như: điện toán đám mây, tự động hóa, mạng xã hôi, di động, khai mỏ dữ liệu, AI, robotic, IoT, blockchain… để giúp việc ra quyết định và giải quyết vấn đề trở nên hiệu quả, nhanh chóng và thông minh hơn. Vì vậy, HTTTQL vừa là một ngành học thuật độc lập mang tính liên ngành, vừa là một cột trụ quan trọng của bất kỳ trường Kinh Doanh và Quản lý nào. Các khối kiến thức chuyên môn trong ngành HTTTQL về định lượng, công nghệ và khoa học ra quyết định đều là mảng kiến thức bắt buộc của hầu hết các trường kinh doanh trên thế giới như Harvard, MIT, MSM, AIT, RMIT…

Với sự dịch chuyển sang kinh tế số, điểm nhấn của đào tạo và nghiên cứu về Quản trị Kinh doanh hiện nay thường tập trung vào lĩnh vực HTTTQL thay vì các lĩnh vực truyền thống. Nhiều trường đại học kinh tế và kỹ thuật ở Việt Nam đang mở các ngành HTTTQL để bắt hướng phát triển như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương, Đại học Bách khoa Hà Nội, các trường thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM (như Đại học Kinh tế – Luật, Đại học CNTT, Đại học KHTN), Đại học Ngân hàng TP.HCM, Đại học Thương mại, Đại học Tài chính – Marketing, và Đại học Công nghệ TP.HCM. Về nghiên cứu, HTTTQL là một lĩnh vực học thuật quan trọng, đang nổi lên, với nhiều tạp chí khoa học, hội thảo hằng năm, như: ICCSA, KMIS, ISBM, ICTA, HEALTHINF…

Chính vì vậy, HTTTQL ngày nay đã trở thành một ngành đào tạo nhân lực chiến lược cho chuyển đổi số và công cuộc hiện đại hóa đất nước. Các kiến thức của khối ngành HTTTQL ngày càng trở nên quan trọng trong thời đại số. Một số môn học như Phân tích học Kinh doanh, Thương mại Điện tử, Hệ thống Thông tin quản lý, Phân tích Dữ liệu, Trí tuệ Nhân tạo, Dữ liệu lớn, Khoa học dữ liệu… là các mảng kiến thức cốt yếu của các nhà quản lý hiện tại và tương lai. Các kết quả dự báo về thị trường lao động cho thấy nhu cầu nguồn nhân lực về lĩnh vực HTTTQL ngày càng nhiều trong thời đại thông tin kỹ thuật số. Do đó, hiểu biết về HTTTQL và những ứng dụng của nó trong đời sống là một chìa khóa quan trọng cho sự thành công của bất cứ ai.

Tuyển tập này là tập hợp của nhiều bài viết riêng lẻ về các chủ đề khác nhau, liên quan đến HTTTQL (MIS) và những khía cạnh liên quan đến MIS trong cuộc sống, như: phân biệt thông tin đúng sai, nguyên lý về an toàn thông tin, cách thức ra quyết định tốt dựa trên thông tin, cải tiến quy trình kinh doanh, giới thiệu một số công cụ, những mối đe dọa từ TMĐT xuyên biên giới, ảnh hưởng hai mặt của công nghệ, AI và robotic… Hy vọng, những bài viết này sẽ giúp người đọc có thêm hiểu biết về lĩnh vực HTTTQL (MIS), một lĩnh vực rất quan trọng và cần thiết trong kỷ nguyên số. Trên cơ sở đó, có thể khai thác hiệu quả sức mạnh của công nghệ và hạn chế những khía cạnh tiêu cực của việc lạm dụng công nghệ, và có thể xây dựng mối quan hệ cùng chung sống giữa con người và robot, hướng tới một xã hội hiện đại, chất lượng sống được nâng cao và bảo vệ các giá trị truyền thống của con người. Xin trân trọng giới thiệu đến quý độc giả và mong nhận được các góp ý của bạn đọc gần xa để tuyển tập ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin cảm ơn và kính chúc sức khỏe, thành công, hạnh phúc!

Tác giả kính bút.

 

Trí tuệ nhân tạo – những lợi ích và hạn chế

 

Trong kỷ nguyên số, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những công nghệ có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ giáo dục, y tế, sản xuất cho đến thương mại điện tử, AI đang dần thay đổi cách chúng ta làm việc, học tập và ra quyết định. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích vượt trội, AI cũng đặt ra không ít thách thức và hạn chế cần được nhìn nhận một cách khách quan khi sử dụng nó trên thực tế. Điều quan trọng là chúng ta cần tránh cái nhìn cực đoan về AI, hoặc quá thần tượng nó (như đề xuất đưa AI vào dạy ở bậc tiểu học) và chỉ thấy những lợi ích tuyệt vời mà quên mất những hiểm họa bên dưới, hoặc quá đề phòng và lo sợ các tác động tiêu cực của AI (như cấm đoán việc sử dụng), lo ngại AI chiếm mất việc làm, học sinh mất khả năng suy nghĩ độc lập, con người bị kiểm soát bởi máy móc… mà không nhận ra những tiềm năng to lớn của công nghệ này. Dưới đây là tóm tắt một vài lợi ích và hạn chế của AI để chúng ta cùng hiểu một cách toàn diện về AI, từ đó có những quyết định sử dụng công nghệ này một cách đúng đắn, nhằm đạt được hiệu quả trong học tập và làm việc.

1. Những lợi ích của AI

·       Trong quản lý và ra quyết định: AI hỗ trợ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) nhanh chóng, giúp nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn. Các hệ thống dự báo dựa trên AI có thể nhận diện xu hướng thị trường, hành vi khách hàng, từ đó tối ưu hóa chiến lược kinh doanh.

·       Trong giáo dục: AI tạo ra các nền tảng học tập cá nhân hóa, kết hợp với e-learning, AI giúp sinh viên học theo tốc độ và phong cách học tập của riêng mình. AI cũng có thể là công cụ chấm điểm tự động và là trợ lý ảo giúp giảng viên tiết kiệm thời gian, tập trung vào việc phát triển nội dung bài giảng và tương tác với người học.

·       Trong y tế: AI hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán bệnh qua hình ảnh y khoa (như X-quang, MRI) với độ chính xác cao. Ngoài ra, các hệ thống AI có thể dự đoán nguy cơ bệnh tật dựa trên hồ sơ sức khỏe của bệnh nhân, giúp bệnh viện đưa ra các biện pháp phòng ngừa sớm.

·       Trong sản xuất và logistics: Robot AI giúp tăng năng suất, giảm sai sót trong dây chuyền sản xuất, đặc biệt đối với các công việc nặng nhọc, nguy hiểm mà công nhân con người không muốn làm. Bên cạnh đó, AI còn giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, lên kế hoạch sản xuất, quản lý kho, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả phân phối, giao hàng.

·       Trong đời sống hàng ngày: Các trợ lý ảo (như chatbot, voice assistant) giúp con người xử lý công việc nhanh hơn, hiệu quả hơn. Ngoài ra, AI trong thương mại điện tử còn giúp gợi ý các sản phẩm phù hợp theo nhu cầu khách hàng, giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng.

2. Một vài hạn chế của AI

·       Vấn đề đạo đức và quyền riêng tư: AI thu thập và xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, dẫn đến nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư. Một số quyết định của AI đôi khi thiếu minh bạch, gây khó khăn trong việc xác định trách nhiệm. Đặc biệt, nếu AI được sử dụng như 1 công cụ tránh đạo văn, tạo dữ liệu giả, và làm bài giúp sẽ gây ra những vấn đề nghiêm trọng về liêm chính học thuật.

·       Nguy cơ mất việc làm: Tự động hóa có thể khiến nhiều công việc truyền thống biến mất, tạo ra áp lực thất nghiệp, không chỉ ở các công việc chân tay mà cả ở các công việc trí óc, văn phòng. Bên cạnh đó, người lao động cần phải liên tục học hỏi, nâng cao kỹ năng để cạnh tranh với máy móc và thích ứng với môi trường lao động mới.

·       Hạn chế về tính sáng tạo và cảm xúc: AI mạnh về xử lý logic và dữ liệu, nhưng chưa thể thay thế khả năng sáng tạo, trực giác và cảm xúc của con người. Ngày nay AI có thể tạo ra những bức tranh, bài thơ, bản nhạc giúp con người. Tuy nhiên, việc lạm dụng sẽ làm giảm đi các tác phẩm chất lượng. Về lâu dài, vai trò của con người vẫn là trung tâm của hoạt động sáng tạo, AI khó có thể làm tốt như con người được.

·       Rủi ro về an ninh: AI có thể bị lợi dụng để tạo ra các cuộc tấn công mạng tinh vi, những lỗ hổng bảo mật khó dự đoán. Đặc biệt, với khả năng học và tự điều chỉnh hành vi, các hệ thống hỗ trợ bởi AI có thể dẫn đến nguy cơ mất quyền kiểm soát. Ngoài ra, công nghệ deepfake gây nguy cơ lan truyền thông tin giả mạo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến xã hội.

3. Một số lời khuyên về sử dụng AI hiệu quả

Từ những phân tích về lợi ích và hạn chế trong việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo trên, ta cần phải học cách để sự dụng AI một cách hiệu quả và tránh sự lệ thuộc một cách quá mức vào công nghệ này. Một vài lời khuyên cho việc sử dụng AI một cách phù hợp có thể tóm tắt như sau:

·       Kết hợp AI với tri thức con người: AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, không phải sự thay thế hoàn toàn. Người sử dụng cần kết hợp thông tin từ AI với kinh nghiệm và trực giác của mình để ra quyết định.

·       Đảm bảo tính minh bạch và đạo đức: Xây dựng các quy định rõ ràng về quyền riêng tư và trách nhiệm của người sử dụng khi ứng dụng các công cụ AI trong từng tình huống. Đặc biệt, cần chú trọng đến giá trị đạo đức khi sử dụng AI, để tránh hành vi gian lận hoặc gây hại cho xã hội. Tăng cường kiểm soát và điều chỉnh khi sử dụng AI trong thực tế.

·       Đầu tư vào đào tạo và nâng cao kỹ năng: Người sử dụng cần được trang bị kiến thức về CNTT, phân tích dữ liệu và các hiểu biết liên quan. Các trường đại học nên tích hợp môn học về AI vào chương trình đào tạo, đồng thời đưa ra các khuyến nghị về chuẩn mực sử dụng AI.

·       Ứng dụng AI phù hợp theo từng lĩnh vực cụ thể: Trong giáo dục: cần chọn và dùng AI để cá nhân hóa học tập, nhưng vẫn giữ vai trò dẫn dắt của giảng viên trong việc dạy, học và đánh giá khả năng tư duy của người học. Trong doanh nghiệp: cần triển khai các công cụ AI để tối ưu hóa vận hành, tăng hiệu quả kinh doanh, nhưng cũng cần hiểu rõ về tính 2 mặt của công nghệ này để có thể can thiệp, điều chỉnh khi cần, và nên có chiến lược quản trị rủi ro phù hợp.

Tóm lại, AI là một bước tiến công nghệ mang tính cách mạng, mở ra nhiều cơ hội để nâng cao năng suất công việc, hiệu quả quản lý, cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, AI cũng có nhiều hạn chế. Vì vậy, nếu không được sử dụng một cách có trách nhiệm, AI cũng có thể tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng. Chúng ta cần hiểu rõ về hậu quả, trách nhiệm đạo đức và pháp lý của các quyết định đưa ra bởi/ dựa trên AI, và con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc sử dụng và đưa ra các quyết định đó. Vì vậy, điều quan trọng nhất là biết cách khai thác AI như một công cụ hỗ trợ thông minh, đồng thời duy trì vai trò trung tâm của con người trong mọi quyết định. Có như vậy, AI mới có thể đồng hành cùng con người một cách hiệu quả và mang lại lợi ích thực sự cho chúng ta trong công việc và cuộc sống.

PGS.TS. Phạm Quốc Trung
(Khoa Quản lý Công nghiệp, Trường ĐHBK TP.HCM)

Chạy lũ

Chạy lũ

Năm nay lũ lụt thật thảm thương

Mưa lớn tràn về nước bốn phương

Thủy điện - thiên tai cùng một lúc

Nước lũ dâng cao bít mọi đường

Phú Yên, Đắc Lắc đến Nha Trang

Nước dâng đến nóc, lũ ngập tràn

Ai người chạy kịp, ai mắc kẹt

Ba bốn ngày trời, ôi tan hoang

Thiên tai, nước lũ bởi lòng tham

Tàn phá môi trường, rừng nát tan

Chỉ nghỉ lợi mình, quên kẻ khác

Lũ về, nhà cửa, một màu lam

Lũ lụt là do bởi con người

Hãy lo khắc phục, chớ đổ trời

Xây dựng quy trình cho khoa học

Kẻo lũ năm sau... lại trời ơi...

Sống chung cùng lũ, giảm thiên tai

Tôn trọng môi trường, cùng đắp xây

Chớ có kiêu căng cùng ích kỷ

Mạng người là quý, hãy dừng tay...

Sẻ chia nỗi khổ của người dân

Chung tay, khắc phục, lũ lui dần

Bảo vệ núi rùng, cùng chung sống

Đắp xây, dựng lại mái nhà chung...

PQT (1/12/25)

Mừng ngày nhà giáo

Mừng ngày nhà giáo

Nhà giáo mỗi năm có một ngày

Chúc mừng ghi nhớ – học điều hay

Kính thầy xin hãy ra công học

Quý chữ thì nên gắng sức ngay

Lễ phép làm đầu – câu giáo dục

Tri ân trong dạ – lẽ đền vay

Giữ tâm khiêm hạ – trò khắp chốn

Gìn lòng hiếu kính – khắp nơi thầy!

PQT-17/11/25

Happy Vietnam’s Teacher Day!

 

Sống có trách nhiệm

“Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi xem mình đã làm được gì cho tổ quốc”
(Tổng thống Mỹ – Kennedy)

Là người Việt Nam, ai cũng mang trong mình dòng máu yêu nước, kế thừa từ ông cha với truyền thống chống ngoại xâm kiên cường. Chính dòng máu đó đã thôi thúc mọi người, nhất là tuổi trẻ, phải làm gì đó để đóng góp cho dân tộc và tổ quốc hôm nay. “Tuổi trẻ là tương lai của đất nước” là một câu thành ngữ cho thấy sứ mệnh và trách nhiệm to lớn của thế hệ trẻ đối với bản thân và tổ quốc. Tuy nhiên, chúng ta chỉ có thể đóng góp một cách có trách nhiệm nếu ta hiểu rõ về thực trạng của bản thân và tổ quốc mình hôm nay.

Nhìn thẳng sự thật là điều mà chúng ta cần phải có, bởi quanh ta hiện có quá nhiều dối trá, che đậy, sự lẫn lộn giữa nhận định đúng và sai, khiến chúng ta cần phải tỉnh táo để có nhận thức đúng. Chúng ta thường tự hào khi nghe vài lời khen ngoại giao từ các tổ chức quốc tế, tự ru ngủ khi cho rằng mình đã đạt nhiều thành tựu to lớn, nhưng thực tế chưa hẳn là vậy. Phải nhìn thẳng sự thật là hiện đất nước chúng ta còn quá nghèo nàn, lạc hậu, giới trẻ thiếu lý tưởng, chuộng đời sống vật chất, bế tắc trong đường lối phát triển, tham nhũng tràn lan, đạo đức suy thoái trầm trọng…

Trước thực trạng xã hội như vừa thấy, trách nhiệm đặt ra đối với tuổi trẻ càng nặng nề hơn bao giờ hết. Tuổi trẻ cần phải vừa nổ lực học tập để hoàn thiện bản thân về mặt tri thức, đạo đức, đồng thời phải gánh vác trách nhiệm thúc đẩy, xây dựng cái mới tốt đẹp để dần dẹp bỏ những cái cũ xấu xa, kém cỏi, và lạc hậu – là di sản của thế hệ trước để lại.

1. Trách nhiệm của tuổi trẻ đối với bản thân:

• Học tập và tự hoàn thiện: Tuổi trẻ cần nỗ lực học hỏi, rèn luyện bản thân, và phấn đấu vươn lên. Bởi chỉ có học hỏi con người mới có thể hoàn thiện bản thân về mặt tri thức chuyên môn, kiến thức và kỹ năng cần có để tạo dựng một cuộc sống an vui, hạnh phúc. Tinh thần sáng tạo, khám phá, và không ngừng học hỏi là những đặc điểm cần có.
• Tự giác và rèn luyện ý thức đạo đức: Tuổi trẻ cần hiểu rằng trách nhiệm không chỉ là việc thực hiện nhiệm vụ, mà còn là việc sống có ý thức đạo đức. Tự giác trong việc giữ gìn phẩm chất, đạo đức, và tôn trọng người khác là quan trọng. Đạo đức là những nguyên tắc sống hướng thiện và hướng thượng, giúp cho ta trở thành một Con Người đúng nghĩa, biết sống vì mọi người thay vì chỉ ích kỷ nghĩ đến bản thân mình.

2. Trách nhiệm của Tuổi Trẻ đối với Tổ Quốc:

• Tham gia công tác xã hội: Tuổi trẻ nên tích cực tham gia vào các hoạt động công ích, tình nguyện, và giúp đỡ cộng đồng. Sự cống hiến và tinh thần tập thể sẽ giúp xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.
• Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ: Tuổi trẻ cần hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của đất nước. Đóng góp vào sự đoàn kết quốc gia là nền tảng của sự thịnh vượng.
• Lao động để đóng góp cho sự phát triển quốc gia: Tuổi trẻ cần có tinh thần cống hiến, hoàn thành tốt công việc của mình dù bất kỳ ở vị trí nào, góp phần vào sự phát triển của đất nước. Điều này có thể thể hiện qua việc học tập, lao động, và tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội.

Trách nhiệm của tuổi trẻ không chỉ là việc thực hiện nhiệm vụ, mà còn là việc sống có ý thức và tinh thần đóng góp. Chúng ta hãy cùng nhau xây dựng một đất nước vững mạnh và phát triển. Để làm được điều đó, tuổi trẻ còn phải góp phần vào việc thay đổi đất nước, đấu tranh với những thực trạng sai, xấu, khơi dậy ý thức tự cường, lòng tự trọng, và ý thức mạnh mẽ để thực hiện ước mơ đưa đất nước phát triển giàu mạnh, sánh vai cùng các cường quốc năm châu. Có trách nhiệm đòi hỏi tuổi trẻ phải hoàn thành sứ mệnh của mình trong việc học tập, siêng năng, nổ lực trong công việc và cuộc sống. Ngoài ra, người trẻ còn phải không ngừng tu dưỡng bản thân, vượt qua những thói quen xấu, như: lười biếng, ham chơi, mê game, mê đánh bạc, đá gà, rượu bia, hút sách… Có chiến thắng những thói hư tật xấu của bản thân mình, mới có thể thực hiện trọn vẹn trách nhiệm với gia đình và xã hội được.

Một mục tiêu chung mà tuổi trẻ cần hướng tới đó là xây dựng một nước Việt Nam phú cường, hội nhập quốc tế, trong đó cần chú trọng đến sự đoàn kết dân tộc (mọi miền đất nước, trong vào ngoài nước), xây dựng một xã hội bình đẳng về cơ hội cho mọi người nếu có nổ lực đều sẽ có cơ hội phát triển, và khôi phục các giá trị văn hóa tốt đẹp của cha ông ta, như: trung thực, tôn trọng đời sống tâm linh, hiếu kính ông bà tổ tiên…

Hãy cùng đọc lại bài thơ kêu gọi tuổi trẻ đổi mới để thích ứng với thời đại mới và nắm lấy cơ hội và trách nhiệm để phục hung đất  nước của cụ Phan Bội Châu cách đây 1 thế kỷ để hiểu thêm tấm lòng người xưa, và nổ lực nhận lấy trách nhiệm của tuổi trẻ trong thời đại ngày nay.

NHẬT NHẬT TÂN – HỰU NHẬT TÂN

Thưa các cô, các chị, các anh
Ngày đổi mới, người càng nên đổi mới
Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội
Ghé vai vào gánh vác việc giang san
Đi cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan
Dây đoàn thể quyết ghe phen thành hiệp lại
Ai hữu chí từ nay xin gắng gỏi
Cởi lốt xưa mà tu dưỡng lấy tinh thần
Chẳng thèm ăn, chẳng thèm mặc, chẳng thèm chơi
Lấy gan sắt để dời non lấp bể
Lấy máu nóng rửa vết nhơ nô lệ
Mới thế này là mới hỡi chư quân
Chữ rằng – Nhật nhật tân, hựu nhật tân.

(Phan Bội Châu)

Quốc tế nữ lưu

 

Quốc tế nữ lưu

(Thương tặng bà xã và các chị em nhân ngày 8-3)

Một trăm năm trước ngày này

Phụ nữ chịu cảnh đoạ đày khổ đau

Vùng lên đoàn kết cùng nhau

Đòi quyền bình đẳng, tiến mau nữ quyền

Bỏ phiếu, đi học bình quyền

Cơ hội thăng tiến mọi miền như nhau

Tám tháng ba nhắc nhở nhau

Thương yêu trân quý như nhau mọi người

Nữ nam tay nắm miệng cười

Đóa hoa hồng thắm cho đời thêm vui

Sáng lên bóng tối phải lui

Hòa bình đoàn kết an vui sống cùng

Nhân quyền thế giới vui chung

Nữ nam bình đẳng sống chung an bình…

8-3-2025

PQT

Ra Quyết Định Dựa Trên Máy Móc, Nhưng Đừng Máy Móc

 

Ra Quyết Định Dựa Trên Máy Móc, Nhưng Đừng Máy Móc

Trong thời đại số hóa và công nghiệp 4.0 hiện nay, việc ra quyết định dựa trên dữ liệu và thuật toán đã trở thành một yếu tố thiết yếu trong nhiều lĩnh vực, từ kinh doanh, y tế đến giáo dục. Tuy nhiên, trong khi công nghệ mang lại sự chính xác và hiệu quả trong phần lớn trường hợp, nhưng nó vẫn phạm sai sót trong một số trường hợp. Vì vậy, điều quan trọng không kém là con người cần phải thận trọng và linh hoạt trong việc ra quyết định dựa trên máy móc, mà không nên quá phụ thuộc và cứng nhắc trong việc sử dụng công cụ này. Hãy ra quyết định dựa trên máy móc, nhưng đừng máy móc! Một số ví dụ gần đây mà chúng ta thường nghe thấy trên báo đài như: việc phạt người lái xe vượt đèn đỏ nhưng hệ thống đèn xanh đèn đỏ ở một số giao lộ lại nhảy lung tung khiến người tham gia giao thông có thể bị phạt oan, việc phạt nồng độ cồn dựa trên máy thổi độ cồn, đôi khi người bị phạt không uống rượu bia, nhưng thổi vào máy vẫn nhảy ra số…

Các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (machine learning) đã chứng tỏ khả năng vượt trội trong việc phân tích dữ liệu khổng lồ và đưa ra những dự đoán chính xác. Chúng giúp loại bỏ sự thiên vị và sai sót của con người, mang lại những quyết định hiệu quả hơn và tối ưu hóa quy trình làm việc. Mặc dù công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng việc ra quyết định cuối cùng vẫn cần sự tham gia của con người. Chúng ta có khả năng cảm nhận, phân tích từ góc độ đạo đức, và hiểu được những yếu tố phi logic mà máy móc không thể nào nắm bắt. Điều này đặc biệt quan trọng trong những tình huống đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo. Hãy nhìn vào hệ thống chấm điểm công dân của Trung Quốc như là một ví dụ. Rất nhiều nhà khoa học đã chỉ trích hệ thống này vi phạm nhân quyền và tạo ra sự bất bình đẳng trong đối xử với người dân. Có lẽ chính phủ Trung Quốc vì quá hào hứng với các hệ thống ra quyết định tự động, như hệ thống nhận dạng khuôn mặt, đã sử dụng các cỗ máy dựa trên các con số tính toán của giải thuật để phân loại người dân, và từ đó áp dụng các chính sách khác nhau với những nhóm người khác nhau. Điều này giúp phần nào hạn chế tội phạm và tăng cường an ninh quốc gia nhưng lại gây ra nhiều vấn đề liên quan đến quản trị xã hội. Đứng ở góc độ người công dân bị xếp hạng và bị áp đặt các chính sách phân biệt đối xử dựa trên phân loại của máy móc (nhiều khi rất sai), thì bạn nghĩ sao? Quyền con người của bạn có được tôn trọng không? Bạn có được đối xử bình đẳng không? Rất có khả năng bạn bị hạn chế quyền đi lại hoặc xuất cảnh chỉ vì hệ thống nhận dạng khuôn mặt của bạn trông giống với một tội phạm nào đó. Thực tế, điều tương tự cũng xảy ra ở các nước khác. Chẳng hạn, ở Mỹ, khi nhà nước áp dụng một số bộ lọc để hạn chế sự nhập cư từ các nước Hồi giáo, một người có thể bị cấm nhận cư bởi vì trong tên của họ có chữ “Ali” hay “Mohamed” khá giống với tên một số phần tử khủng bố mà Mỹ đang truy nã toàn cầu, nhưng thực tế họ hoàn toàn không liên quan.

Việc quá phụ thuộc vào các thuật toán mà không có sự xem xét từ con người có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. Ví dụ, trong y tế, một hệ thống AI có thể chẩn đoán bệnh dựa trên các triệu chứng và dữ liệu lịch sử, nhưng bác sĩ vẫn cần đánh giá tình trạng bệnh nhân từ nhiều khía cạnh khác nhau. Hơn nữa, các thuật toán có thể bị sai lệch hoặc không cập nhật với những biến động mới. Chúng ta đã thấy một ví dụ rất gần đây là việc sử dụng Test Kit trong đợt dịch Covid-19 để phát hiện dương tính với virus (trong khi kết quả xét nghiệm bị chứng minh là tỷ lệ dương tính giả rất nhiều), từ kết quả đó, nhiều người bị nghi nhiễm đã bị đưa vào các khu cách ly tập trung, gây ra rất nhiều tổn thất về người và của.

Điều quan trọng là chúng ta cần biết cách kết hợp giữa công nghệ và yếu tố con người. Công nghệ chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ, giúp chúng ta có thêm thông tin và lựa chọn thông minh hơn, nhưng không nên thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Sự phối hợp này giúp đảm bảo quyết định cuối cùng vừa chính xác vừa mang tính nhân văn. Trong thực tế, để áp dụng công nghệ, máy móc trong việc ra quyết định, con người cần ứng dụng lý thuyết logic mờ thay vì lý thuyết chính xác logic 0-1 của toán học. Lý thuyết mờ yêu cầu nhà khoa học cần xác định lằn ranh mờ, đó thường là một số thập phần nằm giữa 0 và 1, để có thể ra quyết định linh hoạt dựa trên thực tế. Phần rõ 0 hoặc 1 có thể nhờ máy tính ra quyết định, tuy nhiên, phần mờ cần phải có sự can thiệp của con người. Ví dụ: trong giao thông thay vì chỉ có đèn xanh đỏ, chúng ta còn phải có đèn vàng, ở đó báo hiệu cho người tham gia giao thông giảm tốc hoặc tăng tốc nếu ở gần, vượt đèn vàng sẽ không phải là vi phạm, hoặc trong xét nghiệm nếu chỉ số dương tính thấp ở dưới 1 ngưỡng nào đó, cần phải làm xét nghiệm thêm trước khi quyết định có bị nhiễm hay không.

Mỗi quyết định của chúng ta trong thực tế sẽ ảnh hưởng đến rất nhiều người và có thể gây ra thiệt hại đáng kể cho các bên liên quan. Vì vậy, cần phải rất thận trọng và linh hoạt trong việc ra quyết định và đưa ra chính sách dựa trên máy móc. Thay vì chỉ dựa vào những con số khô cứng khi ra quyết định, chúng ta nên xác định phần ranh mờ mà quyết định có khả năng sai sót nhiều hoặc cần phải có sự tham gia nhiều hơn của con người. Lấy ví dụ như thủ tục thông quan ở Nhật Bản, hải quan Nhật đã làm rất tốt việc này. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nếu một lô hàng bị chặn lại sẽ gây thiệt hại rất lớn cho cả bên xuất và bên nhập khẩu. Trong trường hợp khi xét nghiệm 1 lô nông sản mà tỷ lệ chất cấm bị phát hiện nhưng ở một nồng độ thấp, phía Hải quan Nhật thường không đưa ra quyết định cấm hoặc tiêu hủy lô hàng ngay, mà họ sẽ phải lấy mẫu để xét nghiệm lại. Nếu kết quả xét nghiệm lại cho thấy mức độ vi phạm nằm trong ngưỡng cho phép thì lô hàng đó sẽ vẫn được thông quan bình thường, còn nếu trên ngưỡng cho phép thì lô hàng sẽ bị cấm. Điều này vừa giúp bảo vệ doanh nghiệp, vừa giúp bảo vệ người tiêu dùng, và phản ánh sự linh hoạt của những người ra quyết định.

Tóm lại, trong thời đại số, chúng ta ủng hộ việc ra quyết định dựa trên máy móc, nhưng hãy nhớ đừng quá máy móc. Cần phải biết sử dụng công nghệ một cách thông minh và linh hoạt trong sử dụng kết quả trả ra từ máy móc để ra quyết định đúng đắn. Bằng cách tận dụng tối đa sức mạnh của dữ liệu và thuật toán, đồng thời không quên giá trị của sự khôn ngoan và nhân văn, chúng ta có thể đạt được những thành tựu vượt bậc mà vẫn giữ được bản chất con người trong mọi quyết định. Nên đưa logic mờ vào các hệ thống ra quyết định hiện nay, để con người có thể can thiệp khi cần và phối hợp với máy tính một cách hiệu quả.

PGS.TS. Phạm Quốc Trung,
Khoa Quản lý Công nghiệp, Trường Đại học Bách khoa TP.HCM

Người thầy thầm lặng

Người thầy thầm lặng 

Không hào quang, chúc tụng 

Không lễ hội, không hoa

Những người thầy thầm lặng 

Khi cần sẽ hiện ra…

Vẫn làm tròn bổn phận 

Dẫu ai nhớ ai quên 

Vẫn đi về mấy bận

Lặng thầm không tuổi tên 

Gieo hạt mầm tri thức 

Âm thầm nuôi ước mơ 

Những người thầy rất thực 

Ít thấy trong vần thơ 

Hãy lắng lòng tĩnh lặng 

Sẽ nhận ra quanh mình 

Bao người thầy thầm lặng 

Cho đời thêm nghĩa tình.

PQT - 20/11/24

Trí tuệ

Trí tuệ

Khi phân tích các tố chất của một người lãnh đạo giỏi, nhiều nhà nghiên cứu đều nhận thấy Trí tuệ là một trong những đặc tính quan trọng của những lãnh đạo vĩ đại. Trí tuệ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của mỗi người, nó giúp chúng ta giải quyết vấn đề, ra quyết định và phát triển bản thân. Tuy nhiên, trí tuệ tồn tại ở nhiều dạng thức khác nhau và đều có tầm quan trọng cho sự thành công và phát triển của một người. Dưới đây là một số loại trí tuệ và cách thức phát triển chúng:

1. Trí tuệ logic - toán học: Đây là loại trí tuệ mà mọi người thường nghĩ đến nhất. Nó chỉ đến khả năng suy luận, phân tích và giải quyết vấn đề một cách logic. Một số gợi ý về cách phát triển loại trí tuệ này là:

·        Tham gia các khóa học toán học, logic.

·        Chơi các trò chơi trí tuệ như cờ vua, Sudoku.

·        Thực hành giải quyết các bài toán và vấn đề hàng ngày.

2. Trí tuệ ngôn ngữ: Chỉ đến khả năng sử dụng ngôn ngữ hiệu quả để giao tiếp và diễn đạt ý tưởng. Loại trí tuệ này gắn liền với khả năng giao tiếp hiệu quả của một người. Một số cách đề phát triển trí tuệ ngôn ngữ là:

·        Đọc sách, viết nhật ký, tham gia các câu lạc bộ đọc sách.

·        Tham gia các khóa học viết và nói trước công chúng.

·        Thực hành viết và nói hàng ngày, sử dụng nhật ký điện tử hoặc sổ tay ghi chép.

3. Trí tuệ cảm xúc: Khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác. Đây là loại trí tuệ được chú ý nhiều trong thời gian gần đây, bởi nó giúp một người giữ ddwwojc bình tĩnh và vượt qua những tình huống căng thẳng dễ dàng. Một số lời khuyên giúp phát triển trí tuệ cảm xúc bao gồm:

·        Thực hành tự nhận thức và tự điều chỉnh cảm xúc thông qua thiền hoặc Yoga.

·        Tham gia các hoạt động tình nguyện, làm việc nhóm.

·        Học cách lắng nghe và thấu hiểu người khác.

4. Trí tuệ xã hội: Chỉ đến khả năng tương tác và xây dựng mối quan hệ với người khác. Loại trí tuệ này cần thiết cho hoạt động cộng tác. Cách phát triển trí tuệ xã hội là:

·        Tham gia các hoạt động xã hội, câu lạc bộ, nhóm học tập.

·        Học cách giao tiếp hiệu quả và xây dựng mạng lưới quan hệ.

·        Thực hành kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết xung đột.

5. Trí tuệ sáng tạo: Là khả năng tưởng tượng, sáng tạo và đưa ra các ý tưởng mới. Trí tuệ này đòi hỏi trực giác, và những góc nhìn mới mẻ. Một số cách để phát triển óc sáng tạo là:

·        Tham gia các hoạt động nghệ thuật như vẽ, viết, âm nhạc.

·        Khuyến khích tư duy sáng tạo thông qua các bài tập và dự án.

·        Thực hành tư duy phản biện và tìm kiếm các giải pháp mới cho vấn đề.

Các loại trí tuệ trên không tách biệt với nhau, mà chúng có thể hỗ trợ nhau để một người hoàn thiện khả năng tư duy của mình. Phát triển trí tuệ không chỉ giúp bạn thành công trong học tập và công việc mà còn giúp bạn sống một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc hơn. Ai mà không muốn trở thành một con người thông minh, có nhiều trí tuệ, phải vậy không? Vậy thì, hãy chọn ra một loại trí tuệ mà bạn cần cải thiện, và thực hành ngay những lời khuyên trên nhé. Chúc các bạn phát triển trí tuệ một cách toàn diện để trở thành một nhà lãnh đạo thành công trong tương lai.

 

Lòng tự trọng

Lòng tự trọng (self-esteem) là một khía cạnh quan trọng trong cuộc sống của chúng ta. Nó có liên quan đến khả năng tự nhận thức về giá trị bản thân, và điều chỉnh hành vi của một người theo những chuẩn mực đúng, khiến con người sống tốt và xứng đáng được mọi người tôn trọng. Lòng tự trọng là sự coi trọng danh dự, phẩm chất và tư cách của chính bản thân. Nó đại diện cho khả năng nhìn thấy giá trị trong con người mình và xem trọng những giá trị đó. Lòng tự trọng giúp con người được tôn trọng bởi người khác và mang lại nhiều giá trị tích cực cho mọi người xung quanh.

Người có lòng tự trọng cao là người hiểu giá trị của mình, biết mình là ai, mình có những gì và không để mọi người xâm phạm đến những điều ấy. Họ luôn hành xử chuẩn mực cho dù mọi người có biết hay không và họ cũng sẳn sàng bảo vệ cho các quyền và lợi ích chính đáng của mình không để người khác xâm phạm. Lòng tự trọng là những thứ phù hợp với lương tâm con người và được thể hiện ra ở cách sống, lời nói và hành xử của một người trong mọi hoàn cảnh, kể cả khi họ chỉ ở một mình. Người có lòng tự trọng cao thường dễ thành công hơn bởi họ có những nhận thức chuẩn mực và đúng đắn, nên được nhiều người tôn trọng và tin tưởng trong cuộc sống.

Tầm quan trọng của lòng tự trọng:

• Tự tin: Lòng tự trọng giúp bạn tự tin đối diện với thách thức và khó khăn. Khi bạn tin vào bản thân, bạn sẽ dễ dàng vượt qua những rào cản và đạt được mục tiêu.
• Sức khỏe tinh thần: Lòng tự trọng là yếu tố quan trọng trong việc duy trì sức khỏe tinh thần tốt. Khi bạn tự trọng, bạn cảm thấy hạnh phúc và tự hào về bản thân.
• Xây dựng niềm tin và các mối quan hệ tốt: Lòng tự trọng giúp bạn thiết lập và duy trì mối quan hệ tốt với người khác. Khi bạn tự trọng, bạn không cần phải so sánh mình với người khác và có thể tôn trọng cảm xúc của họ.

Lợi ích của lòng tự trọng trong cuộc sống:

• Thành công nghề nghiệp: Lòng tự trọng giúp bạn đạt được thành công trong công việc và sự nghiệp bởi bạn đạt được sự tin cậy của mọi người xung quanh.
• Hạnh phúc cá nhân: Khi bạn tự trọng, bạn cảm thấy hạnh phúc và hài lòng với cuộc sống bởi vì bạn hiểu rõ mình đang sống đúng với giá trị của mình.
• Mối quan hệ tốt: Lòng tự trọng là nền tảng cho mối quan hệ tốt với bạn bè, gia đình và đối tác, bởi ai cũng muốn kết bạn với người trung thực và biết tôn trọng bản thân mình.

Cách phát triển Lòng tự trọng:

• Tự nhận thức: Hãy tự nhận ra giá trị của bản thân. Điều này bao gồm việc nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu và khả năng của bạn.
• Tự quản lý: Hãy chăm sóc cho bản thân bằng cách duy trì sức khỏe tốt, học hỏi và phát triển kỹ năng cá nhân.
• Tự thể hiện: Hãy biểu đạt ý kiến và cảm xúc của bạn một cách rõ ràng. Đừng ngần ngại nói lên điều bạn tin tưởng và quan tâm.

Tóm lại, lòng tự trọng là một phẩm chất quý giá ở mỗi người, nó là cơ sở cho sự thành công, và mang lại nhiều lợi ích. Vì vậy, hãy luôn trân trọng và phát triển lòng tự trọng của bạn, vì nó là chìa khóa cho một cuộc sống hạnh phúc và thành công. Hãy tự nhận ra giá trị của bản thân và sống theo những chuẩn mực đó. Dù hoàn cảnh bên ngoài có thay đổi, hoặc người khác có dèm pha, lòng tự trọng vẫn luôn là ngọn hải đăng soi sáng cho mỗi hành động của chúng ta.

PQT