SỐNG TRONG TINH THẦN PHÁP HOA GIỮA THỜI CÔNG NGHỆ

SỐNG TRONG TINH THẦN PHÁP HOA GIỮA THỜI CÔNG NGHỆ

NGUYÊN CẨN

Chúng ta đang sống trong một thời đại “siêu liên kết”(hypertexted). Chưa bao giờ người ta kết nối với nhau nhanh như bây giờ. Với những công cụ như mạng xã hội, như viber, instagram, zalo, facebook,… họ có thể gặp gỡ, trao đổi và kết nối rất nhanh mọi thông tin. Thử tìm một vài góc nhìn để chúng ta cùng “thực hành” tinh thần kinh Pháp Hoa trong bối cảnh công nghệ hôm nay.

Khai mở tri kiến Phật

Trong kinh Pháp Hoa, mục đích cốt lõi là “Khai, Thị, Ngộ, Nhập” tri kiến Phật. Giữa biển thông tin thật giả lẫn lộn, chúng ta hãy dùng “tuệ giác” để lọc nội dung. Thay vì rơi vào mê hồn trận với những thông tin và thuật toán dẫn dắt đến những tranh cãi, tiêu cực, chúng ta chủ động chọn những dữ liệu nuôi dưỡng lòng trắc ẩn và trí tuệ. Mỗi lần mở app, hãy tự hỏi: “Thông tin này có giúp mình bớt khổ, thêm vui không?”.

Hành trì “hạnh bất khinh”

Phẩm Thường Bất Khinh Bồ Tát (phẩm thứ 20 trong kinh Pháp Hoa) là một trong những chương gây xúc động và có tính ứng dụng thực tiễn mạnh mẽ nhất. Bồ tát Thường Bất Khinh không dùng thần thông hay lý thuyết cao siêu, ngài chỉ thể hiện một thái độ sống. Ngài dạy ta không khinh miệt bất cứ ai, vì ai cũng có khả năng thành Phật. Cái tên nói lên tất cả: “Thường” là luôn luôn, không gián đoạn; “Bất Khinh” là không xem thường. Hạnh nguyện của ngài là gặp bất cứ ai – dù là người tu hành, cư sĩ, hay kể cả những người hung dữ, ngạo mạn – ngài đều cung kính chắp tay thưa: “Tôi rất kính quý các ngài, chẳng dám khinh mạn. Vì sao? Vì các ngài đều tu hành đạo Bồ tát, sẽ được làm Phật”. Thế nên, chúng ta thường nghe “Tất cả chúng sanh đều có Phật tính”.

Đây là điểm quan trọng nhất của phẩm này: Triết lý “Phật tính” bình đẳng. Thường Bất Khinh Bồ tát không nhìn người khác qua diện mạo, địa vị hay hành vi hiện tại của họ. Ngài nhìn xuyên qua lớp vỏ bọc đầy sai lầm đó để thấy viên ngọc quý (Phật tính) bên trong mỗi người. Sự thật tuyệt đối là ai cũng có khả năng giác ngộ. Ngài tôn trọng “tương lai” của họ hơn là phán xét “quá khứ” hay “hiện tại” của họ. Ở ngài, ta nhận ra sức mạnh của sự nhẫn nhục và lòng kiên trì. Phẩm kinh mô tả khi ngài nói lời cung kính, thay vì được đáp lại bằng sự tử tế, ngài lại bị mắng chửi, xua đuổi, đánh bằng gậy gộc, ném bằng gạch đá. Đáp lại, ngài không tức giận, không bỏ cuộc. Ngài chỉ đứng xa ra và tiếp tục kêu lớn lời cung kính đó. Đây là đỉnh cao của nhẫn nhục. Ngài hiểu rằng sự giận dữ của đối phương là do họ chưa nhận ra giá trị thật của chính họ. Ngài nhẫn nhục không phải vì yếu thế, mà vì lòng bi mẫn quá lớn. Nhờ công hạnh này, khi lâm chung, Bồ tát Thường Bất Khinh nghe được kinh Pháp Hoa trên không trung, sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều được thanh tịnh, tăng thêm thọ mạng và cuối cùng thành Phật. Quan trọng hơn, những người từng ném đá, mắng chửi ngài sau này cũng nhờ nhân duyên đó mà được ngài hóa độ.

Để sống Pháp Hoa theo phẩm Thường Bất Khinh, chúng ta phải chống lại thứ văn hóa phán xét chủ quan. Trong thời đại công nghệ qua mạng xã hội, chúng ta rất dễ “khinh” một người qua một dòng trạng thái, một comment hay một hành động sơ suất. Hạnh Bất Khinh dạy ta dừng lại 3 giây trước khi chỉ trích, để nhớ rằng họ cũng là một con người đang học cách trưởng thành. Thứ đến, chúng ta phải tôn trọng chính mình: Bạn không thể “bất khinh” người khác nếu bạn vẫn đang tự ti hay khinh rẻ bản thân. Hãy tin vào chính mình trước.

Phải tìm cách hóa giải xung đột trong chính chúng ta. Khi đối mặt với sự thù ghét, thay vì đáp trả bằng thù ghét (vốn chỉ làm lửa cháy thêm), hãy đáp trả bằng sự điềm tĩnh và tôn trọng. Đó là cách duy nhất để chuyển hóa nghịch duyên thành thuận duyên.

Với hận diệt hận thù,
Đời này không có được.
Không hận diệt hận thù,
Là định luật ngàn thu.
(Pháp Cú, phẩm Song Yếu, câu 5)

Phải giữ chánh ngữ trước những sóng gió của dư luận là một việc khó khi ta dễ bị cuốn theo xu hướng (trend) để sỉ nhục hay phê phán ai đó không giống như mình nghĩ, và khi đó tránh rơi vào “bão tố truyền thông” để có thể phải ngậm ngùi ân hận. Trong kinh Lời Nói, đức Phật giảng 5 yếu tố của một lời nói thiện lành như sau: “Thành tựu năm chi phần, này các Tỳ-kheo, các lời là thiện thuyết, không phải ác thuyết, không có phạm tội và không bị những bậc hiền trí chỉ trích. Thế nào là năm? Nói đúng thời, nói đúng sự thật, nói lời nhu hòa, nói lời đem đến lợi ích, nói với từ tâm”.

Phẩm Thường Bất Khinh dạy ta tin vào con người. Phẩm chất của người biết sống “thiện lành” không nằm ở kiến thức uyên bác, mà nằm ở chỗ chúng ta có thể cúi đầu trước một người đang lầm lỗi với sự kính trọng chân thành. Trên không gian ảo, nơi người ta dễ dàng buông lời nhục mạ mang tính chất sát thương qua bàn phím, việc sống Pháp Hoa chính là không tham gia vào “bạo lực mạng”(cyberbullying). Hãy nhìn những “comment” tiêu cực bằng sự cảm thông, hiểu rằng họ cũng đang có những nỗi khổ riêng. Giữ một thái độ tôn trọng với mọi cư dân mạng khác chính là đang thực hành hạnh Bất Khinh.

Biến Công nghệ thành “Phương tiện” (Upaya)

Trước đây, Đức Phật dùng vô số phương tiện để độ sinh. Ngày nay, công nghệ chính là phương tiện quyền biến nhất. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Kyoto vừa công bố một robot hình người mang dáng dấp tu sĩ, tên là Buddharoid, được thiết kế nhằm đưa ra những lời hướng dẫn cho sự tu tập và đối thoại Phật giáo đến với quần chúng, trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và sự suy giảm nghiêm trọng của đội ngũ tăng sĩ. Tuy vậy, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng Buddharoid không nhằm thay thế tăng sĩ đã thọ giới, mà trước hết chỉ là một nền tảng nghiên cứu. Nó có thể hỗ trợ các công việc thường nhật hoặc cung cấp sự tư vấn tinh thần cho những cộng đồng khan hiếm Tăng lữ. Một số học giả cho rằng Phật giáo, với những tư tưởng cốt lõi như vô thường và vô ngã (anatta) có thể mở ra một cách nhìn đặc biệt về trí tuệ nhân tạo – không xem như một “cái tôi” độc lập, mà như một hiện tượng duyên sinh, từ đó giúp chúng ta suy ngẫm lại về bản ngã, ý thức và vai trò của con người trong đời sống tâm linh (theo Tuần báo Giác Ngộ, số 1342, tháng 3, 2026).

Chúng ta có thể ứng dụng công nghệ để hành thiền, như là nghe pháp thoại khi đi tàu xe, hay dùng AI để tối ưu hóa công việc nhằm dành ra 15 phút tĩnh tâm mỗi ngày. Công nghệ giúp ta kết nối vạn vật, vậy hãy dùng nó để kết nối tình thân và lan tỏa những giá trị tử tế.

Thực hiện “chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số” (digital minimalism): Lên lịch cho những khoảng thời gian cố định, có chủ đích để rời xa màn hình để cải thiện sự tập trung, chất lượng giấc ngủ và các kết nối trực tiếp.

Trở thành công dân số trách nhiệm (responsible digital citizens): Sử dụng tiếng nói và nền tảng của bạn để tạo ra thay đổi tích cực.

Kết nối (networking) xây dựng các mối quan hệ chân thành, cùng có lợi, chứ không chỉ là thu thập danh sách liên lạc. Hãy tìm kiếm những người cố vấn, những bậc thầy, nói chuyện với những người trong lĩnh vực bạn ngưỡng mộ và thực hành nghệ thuật trò chuyện trực tiếp.

Nâng cao sức khỏe tinh thần và sự an tĩnh (mental wellbeing). Bằng việc học cách nói “không” với những cam kết làm cạn kiệt năng lượng hoặc làm quá tải lịch trình của bạn.

Thực hành lòng trắc ẩn với bản thân: Thế giới đặt áp lực to lớn lên bạn phải thành công nhanh chóng. Hãy từ chối áp lực của chủ nghĩa hoàn hảo. Nhìn ra sự kết nối tương hỗ (interconnectedness) của vạn vật qua mạng lưới internet trong tinh thần Nhất thừa của Pháp Hoa và nhận ra giá trị thiêng liêng ngay trong từng khoảnh khắc hiện tại, dù đang làm việc trực tuyến. (Hiện Bảo Tháp)

Sống Pháp Hoa giữa thời đại 6.1 là khi bạn cầm điện thoại trên tay, nhưng lòng không bị cuốn theo những thông báo (notifications), là khi bạn làm chủ công nghệ chứ không để công nghệ làm chủ tâm thức mình. Chúng ta phải có những kỹ năng sống trong thời đại, như: (a) Xác minh thông tin, trước khi chia sẻ thông tin, hãy kiểm tra tính xác thực của nó; (b) Đọc và nghiên cứu đa chiều, nghiên cứu từ nhiều nguồn tin khác nhau và có quan điểm khác nhau để có cái nhìn toàn diện về một vấn đề; (c) Tính logic, nghĩa là sử dụng khả năng suy luận để xem xét thông tin một cách khách quan; (d) Không chia sẻ thông tin mà không kiểm chứng.

Ngoài ra, chúng ta phải trang bị kiến thức về phân biệt thông tin, nhận dạng thông tin sai lệch và xác định nguồn tin đáng tin cậy. Điều này, giúp bạn trở nên nhạy bén và kháng cự với thông tin sai lệch.

Tóm lại, sống Pháp Hoa nghĩa là tin vào Phật tính nơi mình. Từ đó, xây dựng nội lực để vững bước theo tinh thần Bồ tát đạo – sống giữa đời mà không ô nhiễm. Tinh thần Pháp Hoa không khuyến khích ta xa lánh cuộc đời, mà khuyến khích dấn thân vào để độ đời. Điều đó, cũng có nghĩa là sống với tri kiến “Nhất thừa” khi hiểu mọi người đều đang trên con đường giác ngộ. Tâm chúng ta không còn phân biệt tôn giáo, địa vị, trình độ, và trở nên bao dung hơn, tôn trọng phẩm giá người khác. Được như thế, chúng ta ứng dụng Pháp Hoa giữa lòng thời đại không phải chỉ tụng kinh, đi chùa mà là dùng phương tiện và trí tuệ phù hợp thời đại như đóa sen không cần rời bùn mới nở. Người học Pháp Hoa khi nhận ra chánh pháp, tự tìm về bến giác giữa nhân gian.

Trích từ Phật Học Từ Quang Tập 56 Tháng 4 Năm 2026 (PL. 2570)

Chuyên đề “MIS và cuộc sống”

 

LỜI NÓI ĐẦU

Ngày nay, chúng ta đang sống trong thời đại thông tin, tri thức, nơi mà những tiến bộ về CNTT và kỹ thuật số ảnh hưởng to lớn đến mọi phương diện của cuộc sống, từ học tập, làm việc, kinh doanh, giải trí, mua sắm, ăn uống, khám chữa bệnh… Vì vậy, chúng ta thường nghe nhiều về chuyển đổi số, việc ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) trong nhiều lĩnh vực không còn xa lạ nữa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu hết giá trị và tầm quan trọng của các ứng dụng CNTT-KTS trong đời sống hiện đại.

Trước tiên, chúng ta cần phải hiểu về Hệ thống Thông tin Quản lý (HTTTQL) một thuật ngữ chỉ chung cho các loại hệ thống số mà chúng ta đang sử dụng ngày nay (như: email, web, TPS, DSS, KMS, ERP, CRM, thương mại điện tử, ngân hàng điện tử, chính phủ điện tử…), đồng thời cũng là tên gọi một ngành học liên quan đến việc ứng dụng CNTT-KTS trong công tác quản lý, nhằm cải thiện hiệu quả vận hành. Bằng việc khai thác sức mạnh của dữ liệu, công nghệ mới, như: điện toán đám mây, tự động hóa, mạng xã hôi, di động, khai mỏ dữ liệu, AI, robotic, IoT, blockchain… để giúp việc ra quyết định và giải quyết vấn đề trở nên hiệu quả, nhanh chóng và thông minh hơn. Vì vậy, HTTTQL vừa là một ngành học thuật độc lập mang tính liên ngành, vừa là một cột trụ quan trọng của bất kỳ trường Kinh Doanh và Quản lý nào. Các khối kiến thức chuyên môn trong ngành HTTTQL về định lượng, công nghệ và khoa học ra quyết định đều là mảng kiến thức bắt buộc của hầu hết các trường kinh doanh trên thế giới như Harvard, MIT, MSM, AIT, RMIT…

Với sự dịch chuyển sang kinh tế số, điểm nhấn của đào tạo và nghiên cứu về Quản trị Kinh doanh hiện nay thường tập trung vào lĩnh vực HTTTQL thay vì các lĩnh vực truyền thống. Nhiều trường đại học kinh tế và kỹ thuật ở Việt Nam đang mở các ngành HTTTQL để bắt hướng phát triển như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương, Đại học Bách khoa Hà Nội, các trường thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM (như Đại học Kinh tế – Luật, Đại học CNTT, Đại học KHTN), Đại học Ngân hàng TP.HCM, Đại học Thương mại, Đại học Tài chính – Marketing, và Đại học Công nghệ TP.HCM. Về nghiên cứu, HTTTQL là một lĩnh vực học thuật quan trọng, đang nổi lên, với nhiều tạp chí khoa học, hội thảo hằng năm, như: ICCSA, KMIS, ISBM, ICTA, HEALTHINF…

Chính vì vậy, HTTTQL ngày nay đã trở thành một ngành đào tạo nhân lực chiến lược cho chuyển đổi số và công cuộc hiện đại hóa đất nước. Các kiến thức của khối ngành HTTTQL ngày càng trở nên quan trọng trong thời đại số. Một số môn học như Phân tích học Kinh doanh, Thương mại Điện tử, Hệ thống Thông tin quản lý, Phân tích Dữ liệu, Trí tuệ Nhân tạo, Dữ liệu lớn, Khoa học dữ liệu… là các mảng kiến thức cốt yếu của các nhà quản lý hiện tại và tương lai. Các kết quả dự báo về thị trường lao động cho thấy nhu cầu nguồn nhân lực về lĩnh vực HTTTQL ngày càng nhiều trong thời đại thông tin kỹ thuật số. Do đó, hiểu biết về HTTTQL và những ứng dụng của nó trong đời sống là một chìa khóa quan trọng cho sự thành công của bất cứ ai.

Tuyển tập này là tập hợp của nhiều bài viết riêng lẻ về các chủ đề khác nhau, liên quan đến HTTTQL (MIS) và những khía cạnh liên quan đến MIS trong cuộc sống, như: phân biệt thông tin đúng sai, nguyên lý về an toàn thông tin, cách thức ra quyết định tốt dựa trên thông tin, cải tiến quy trình kinh doanh, giới thiệu một số công cụ, những mối đe dọa từ TMĐT xuyên biên giới, ảnh hưởng hai mặt của công nghệ, AI và robotic… Hy vọng, những bài viết này sẽ giúp người đọc có thêm hiểu biết về lĩnh vực HTTTQL (MIS), một lĩnh vực rất quan trọng và cần thiết trong kỷ nguyên số. Trên cơ sở đó, có thể khai thác hiệu quả sức mạnh của công nghệ và hạn chế những khía cạnh tiêu cực của việc lạm dụng công nghệ, và có thể xây dựng mối quan hệ cùng chung sống giữa con người và robot, hướng tới một xã hội hiện đại, chất lượng sống được nâng cao và bảo vệ các giá trị truyền thống của con người. Xin trân trọng giới thiệu đến quý độc giả và mong nhận được các góp ý của bạn đọc gần xa để tuyển tập ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin cảm ơn và kính chúc sức khỏe, thành công, hạnh phúc!

Tác giả kính bút.

 

Trí tuệ nhân tạo – những lợi ích và hạn chế

 

Trong kỷ nguyên số, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những công nghệ có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ giáo dục, y tế, sản xuất cho đến thương mại điện tử, AI đang dần thay đổi cách chúng ta làm việc, học tập và ra quyết định. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích vượt trội, AI cũng đặt ra không ít thách thức và hạn chế cần được nhìn nhận một cách khách quan khi sử dụng nó trên thực tế. Điều quan trọng là chúng ta cần tránh cái nhìn cực đoan về AI, hoặc quá thần tượng nó (như đề xuất đưa AI vào dạy ở bậc tiểu học) và chỉ thấy những lợi ích tuyệt vời mà quên mất những hiểm họa bên dưới, hoặc quá đề phòng và lo sợ các tác động tiêu cực của AI (như cấm đoán việc sử dụng), lo ngại AI chiếm mất việc làm, học sinh mất khả năng suy nghĩ độc lập, con người bị kiểm soát bởi máy móc… mà không nhận ra những tiềm năng to lớn của công nghệ này. Dưới đây là tóm tắt một vài lợi ích và hạn chế của AI để chúng ta cùng hiểu một cách toàn diện về AI, từ đó có những quyết định sử dụng công nghệ này một cách đúng đắn, nhằm đạt được hiệu quả trong học tập và làm việc.

1. Những lợi ích của AI

·       Trong quản lý và ra quyết định: AI hỗ trợ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) nhanh chóng, giúp nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn. Các hệ thống dự báo dựa trên AI có thể nhận diện xu hướng thị trường, hành vi khách hàng, từ đó tối ưu hóa chiến lược kinh doanh.

·       Trong giáo dục: AI tạo ra các nền tảng học tập cá nhân hóa, kết hợp với e-learning, AI giúp sinh viên học theo tốc độ và phong cách học tập của riêng mình. AI cũng có thể là công cụ chấm điểm tự động và là trợ lý ảo giúp giảng viên tiết kiệm thời gian, tập trung vào việc phát triển nội dung bài giảng và tương tác với người học.

·       Trong y tế: AI hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán bệnh qua hình ảnh y khoa (như X-quang, MRI) với độ chính xác cao. Ngoài ra, các hệ thống AI có thể dự đoán nguy cơ bệnh tật dựa trên hồ sơ sức khỏe của bệnh nhân, giúp bệnh viện đưa ra các biện pháp phòng ngừa sớm.

·       Trong sản xuất và logistics: Robot AI giúp tăng năng suất, giảm sai sót trong dây chuyền sản xuất, đặc biệt đối với các công việc nặng nhọc, nguy hiểm mà công nhân con người không muốn làm. Bên cạnh đó, AI còn giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, lên kế hoạch sản xuất, quản lý kho, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả phân phối, giao hàng.

·       Trong đời sống hàng ngày: Các trợ lý ảo (như chatbot, voice assistant) giúp con người xử lý công việc nhanh hơn, hiệu quả hơn. Ngoài ra, AI trong thương mại điện tử còn giúp gợi ý các sản phẩm phù hợp theo nhu cầu khách hàng, giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng.

2. Một vài hạn chế của AI

·       Vấn đề đạo đức và quyền riêng tư: AI thu thập và xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, dẫn đến nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư. Một số quyết định của AI đôi khi thiếu minh bạch, gây khó khăn trong việc xác định trách nhiệm. Đặc biệt, nếu AI được sử dụng như 1 công cụ tránh đạo văn, tạo dữ liệu giả, và làm bài giúp sẽ gây ra những vấn đề nghiêm trọng về liêm chính học thuật.

·       Nguy cơ mất việc làm: Tự động hóa có thể khiến nhiều công việc truyền thống biến mất, tạo ra áp lực thất nghiệp, không chỉ ở các công việc chân tay mà cả ở các công việc trí óc, văn phòng. Bên cạnh đó, người lao động cần phải liên tục học hỏi, nâng cao kỹ năng để cạnh tranh với máy móc và thích ứng với môi trường lao động mới.

·       Hạn chế về tính sáng tạo và cảm xúc: AI mạnh về xử lý logic và dữ liệu, nhưng chưa thể thay thế khả năng sáng tạo, trực giác và cảm xúc của con người. Ngày nay AI có thể tạo ra những bức tranh, bài thơ, bản nhạc giúp con người. Tuy nhiên, việc lạm dụng sẽ làm giảm đi các tác phẩm chất lượng. Về lâu dài, vai trò của con người vẫn là trung tâm của hoạt động sáng tạo, AI khó có thể làm tốt như con người được.

·       Rủi ro về an ninh: AI có thể bị lợi dụng để tạo ra các cuộc tấn công mạng tinh vi, những lỗ hổng bảo mật khó dự đoán. Đặc biệt, với khả năng học và tự điều chỉnh hành vi, các hệ thống hỗ trợ bởi AI có thể dẫn đến nguy cơ mất quyền kiểm soát. Ngoài ra, công nghệ deepfake gây nguy cơ lan truyền thông tin giả mạo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến xã hội.

3. Một số lời khuyên về sử dụng AI hiệu quả

Từ những phân tích về lợi ích và hạn chế trong việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo trên, ta cần phải học cách để sự dụng AI một cách hiệu quả và tránh sự lệ thuộc một cách quá mức vào công nghệ này. Một vài lời khuyên cho việc sử dụng AI một cách phù hợp có thể tóm tắt như sau:

·       Kết hợp AI với tri thức con người: AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, không phải sự thay thế hoàn toàn. Người sử dụng cần kết hợp thông tin từ AI với kinh nghiệm và trực giác của mình để ra quyết định.

·       Đảm bảo tính minh bạch và đạo đức: Xây dựng các quy định rõ ràng về quyền riêng tư và trách nhiệm của người sử dụng khi ứng dụng các công cụ AI trong từng tình huống. Đặc biệt, cần chú trọng đến giá trị đạo đức khi sử dụng AI, để tránh hành vi gian lận hoặc gây hại cho xã hội. Tăng cường kiểm soát và điều chỉnh khi sử dụng AI trong thực tế.

·       Đầu tư vào đào tạo và nâng cao kỹ năng: Người sử dụng cần được trang bị kiến thức về CNTT, phân tích dữ liệu và các hiểu biết liên quan. Các trường đại học nên tích hợp môn học về AI vào chương trình đào tạo, đồng thời đưa ra các khuyến nghị về chuẩn mực sử dụng AI.

·       Ứng dụng AI phù hợp theo từng lĩnh vực cụ thể: Trong giáo dục: cần chọn và dùng AI để cá nhân hóa học tập, nhưng vẫn giữ vai trò dẫn dắt của giảng viên trong việc dạy, học và đánh giá khả năng tư duy của người học. Trong doanh nghiệp: cần triển khai các công cụ AI để tối ưu hóa vận hành, tăng hiệu quả kinh doanh, nhưng cũng cần hiểu rõ về tính 2 mặt của công nghệ này để có thể can thiệp, điều chỉnh khi cần, và nên có chiến lược quản trị rủi ro phù hợp.

Tóm lại, AI là một bước tiến công nghệ mang tính cách mạng, mở ra nhiều cơ hội để nâng cao năng suất công việc, hiệu quả quản lý, cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, AI cũng có nhiều hạn chế. Vì vậy, nếu không được sử dụng một cách có trách nhiệm, AI cũng có thể tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng. Chúng ta cần hiểu rõ về hậu quả, trách nhiệm đạo đức và pháp lý của các quyết định đưa ra bởi/ dựa trên AI, và con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc sử dụng và đưa ra các quyết định đó. Vì vậy, điều quan trọng nhất là biết cách khai thác AI như một công cụ hỗ trợ thông minh, đồng thời duy trì vai trò trung tâm của con người trong mọi quyết định. Có như vậy, AI mới có thể đồng hành cùng con người một cách hiệu quả và mang lại lợi ích thực sự cho chúng ta trong công việc và cuộc sống.

PGS.TS. Phạm Quốc Trung
(Khoa Quản lý Công nghiệp, Trường ĐHBK TP.HCM)

Giới thiệu một vài công cụ hữu ích cho chuyển đổi số

Giới thiệu một vài công cụ hữu ích cho chuyển đổi số

Gần đây, khi tìm tài liệu, phần mềm hỗ trợ cho việc giảng dạy các môn học mới như: Chuyển đổi số, Khoa học dữ liệu, Quản lý quy trình kinh doanh..., tôi tìm thấy một vài công cụ khá hay nên muốn chia sẻ để mọi người cũng tìm hiểu. Cụ thể là: phần mềm Dolibarr ERP CRM, phần mềm KNIME, và phần mềm ADONIS. Những phần mềm này có đặc điểm chung là miễn phí, có thể sử dụng cho giảng dạy, học tập, và đưa vào triển khai ứng dụng thực tế ở các Doanh nghiệp. Hơn nữa, các phần mềm này đều gắn liền với các tài liệu học tập, case study, cộng đồng thảo luận, và có kho video clip hướng dẫn sử dụng công cụ khá đầy đủ và chi tiết.

1/ Phần mềm Dolibarr ERP CRM: Đây là phần mềm mã nguồn mở, hỗ trợ việc triển khai các hệ thống thông tin tích hợp của doanh nghiệp. Phần mềm này được phát triển bởi cộng đồng mã nguồn mở, tập trung nhiều ở Pháp và các nước châu Âu, được khuyến nghị chính thức bởi chính phủ Pháp để sử dụng cho các công ty vừa và nhỏ, và được dịch thuật ra khá nhiều ngôn ngữ. Dolibarr có đầy đủ các module cần thiết cho việc quản lý quy trình của 1 doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nó có đầy đủ các module như: bán hàng, mua hàng, sản xuất, tồn kho, kế toán, nhân sự, lịch biểu... Ngoài ra, nó còn tích hợp nhiều công cụ hữu ích khác, đặc biệt là module về quản lý tri thức giúp xây dựng kho tri thức của tổ chức. Chi tiết về phần mềm có thể xem tại link sau: https://www.dolibarr.org/ 

2/ Phần mềm KNIME: Đây là 1 công cụ rất hay và hữu ích cho việc phân tích dữ liệu và xây dựng các mô hình dự báo dưới dạng trực quan, kéo và thả. Công cụ này cực kỳ phù hợp để minh họa cho môn Khoa học Dữ liệu dạy cho SV khối ngành kinh tế, quản trị, bởi nó không đòi hỏi người học phải có kiến thức về lập trình, hay CSDL trước đó. Phần mềm cho phép thực hiện rất nhiều thao tác liên quan đến Business analyitcs, Data mining, và Data visualization. Kho ví dụ và các thư viện trực tuyến của KNIME cũng khá phong phú và giúp người mới học có thể nắm vững cách sử dụng công cụ một cách nhanh chóng. Ngoài ra, nó cũng cung cấp nhiều công cụ hỗ trợ tự học và kết nối với cộng động học tập để chia sẻ, trao đổi các kinh nghiệm về phân tích dữ liệu. Nó cũng có một phiên bản nâng cao có trả phí cho những ai muốn sử dụng Knime như một công cụ hành nghề của 1 khoa học gia dữ liệu chuyên nghiệp. Chi tiết về phần mềm này có thể xem tại link: https://www.knime.com/

3/ Phần mềm ADONIS và ADOIT: Đây là các công cụ hỗ trợ quản lý quy trình kinh doanh và kiến trúc hệ thống của một tổ chức, được phát triển bởi 1 trường Đại học ở Áo. Tôi đã biết đến phần mềm này khá lâu, và cũng đã có 1 bài viết giới thiệu về công cụ này trước đây. Tuy nhiên, phiên bản hiện tại của ADONIS đã có nhiều cải tiến và hoàn thiện hơn trước đây. VD: người dùng có thể sử dụng ADONIS trên nền tảng đám mây, nghĩa là không cần tải về máy và cài đặt như trước đây nữa. Ngoài ra, kết hợp giữa ADONIS và ADOIT sẽ hỗ trợ khá tốt cho các dự án chuyển đổi số, tối ưu hóa kiến trúc hệ thống thông tin và triển khai các dự án Digital Twin hay quản lý quy trình kinh doanh của tổ chức. Tài liệu học tập và các trang kết nối cộng đồng của công cụ này cũng khá phong phú, giúp người học có thể tìm hiểu về các khía cạnh kỹ thuật của công cụ, cũng như khả năng ứng dụng nó trong việc quản lý quy trình kinh doanh, hoặc hỗ trợ chuyển đổi số của tổ chức. Chi tiết về phần mềm này có thể xem tại link: https://adonis-community.com/

Trên đây là đôi nét giới thiệu sơ qua về 3 công cụ phần mềm mà tôi cho là rất hay và hữu ích cho việc học tập, giảng dạy, và ứng dụng trong thực tế liên quan đến chuyển đổi số và ứng dụng CNTT-VT trong bất kỳ một doanh nghiệp nào. Theo tôi, cách mạng công nghiệp 4.0 cần bắt đầu bằng những bước đi nhỏ, như là học hỏi và triển khai ứng dụng mới, có ý nghĩa vào quản trị doanh nghiệp, giải quyết 1 số vấn đề cụ thể, hơn là xem nó như một cụm từ thời thượng, hay nghĩ đến những công nghệ đao to búa lớn, như: AI, IoT, Robotics..., hoặc bị dẫn dắt bởi các cty phần mềm chuyên rao bán những sản phẩm mắc tiền. Điều cần yếu là mình phải biết bắt đầu từ đâu hay, vấn đề kinh doanh mình đang gặp và cần sự hỗ trợ của CNTT, hay cụ thể hơn là cần phải xác định được trình độ công nghệ hiện tại của DN hay ngành nghề mình đang hoạt động, từ đó mới có được lộ trình hay kế hoạch chuyển đổi số phù hợp. Hy vọng, những công cụ này sẽ hữu ích cho các đồng nghiệp, các học viên, SV, và các doanh nghiệp trong việc ứng dụng CNTT-VT vào thực tế, và có những bước đi thiết thực trong việc chuyển đổi số của doanh nghiệp mình.

PGS.TS. Phạm Quốc Trung, Khoa QLCN, ĐHBK-HCM